Zzp'ers in de tandartspraktijk anno 2026: Wet DBA, handhaving en praktische inrichting

Vrijwel elke tandartspraktijk werkt met zzp'ers: waarnemend tandartsen, zzp-mondhygiënisten, soms een freelance preventie-assistente. Jarenlang was de fiscale kant daarvan een papieren werkelijkheid — het handhavingsmoratorium op de Wet DBA maakte dat de Belastingdienst er nauwelijks op controleerde. Die tijd is voorbij, al is de landing zachter dan aangekondigd. Hier is de stand van zaken zoals ik hem als praktijkhouder begrijp — met de kanttekening vooraf dat dit dossier politiek in beweging is: verifieer de actuele stand bij de Belastingdienst en de KNMT voordat je beslissingen neemt.

Waar staan we in 2026?

De grote lijn van de afgelopen jaren:

• Per 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium opgeheven: de Belastingdienst handhaaft weer volledig op schijnzelfstandigheid. 2025 gold als overgangsjaar zonder verzuimboetes.
• Voor 2026 heeft het kabinet die coulance verlengd: ook dit jaar in beginsel geen verzuimboetes, en bij een vermoeden van schijnzelfstandigheid start de Belastingdienst doorgaans met een bedrijfsbezoek en eventueel een waarschuwing — de KNMT noemde het een "halfzachte landing".
• Maar let op de andere kant van de medaille: naheffingen van loonheffingen kunnen met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025 worden opgelegd, en sinds 2026 zijn bij opzet of grove schuld vergrijpboetes (25–100% van de naheffing) mogelijk.
• De zorg is expliciet een aandachtssector in de handhavingsstrategie, mede vanwege het grote aantal zzp'ers en bemiddelingsconstructies.

Daarnaast ligt er al langer een wetsvoorstel om de beoordeling van arbeidsrelaties te verduidelijken (met criteria rond inbedding en zelfstandig ondernemerschap). Of en in welke vorm dat wet wordt, was bij het schrijven van dit artikel niet definitief — reken er niet op vooruit, en volg de berichtgeving van de KNMT.

Kortom: geen paniek, wel urgentie. Niet omdat er morgen een boete op de mat valt, maar omdat een naheffing over meerdere jaren loonheffing voor een praktijk met enkele fulltime zzp'ers al snel een bedrag is waar je van wakker ligt.

Wanneer is een zzp'er eigenlijk een werknemer?

De kern is altijd dezelfde: niet het contract maar de feitelijke werksituatie telt. Rechters en Belastingdienst kijken naar het totaalplaatje (het "holistische" toetsingskader uit de Deliveroo-rechtspraak): gezag en aanwijzingen, inbedding van het werk in de organisatie, vrijheid om zich te laten vervangen, ondernemersrisico, en hoe de zzp'er zich naar buiten gedraagt.

Vertaald naar de mondzorg — de risicofactoren die het beeld richting dienstbetrekking duwen:

Geen enkele factor is op zichzelf beslissend — een waarnemer die tijdelijk fulltime een zwangerschapsverlof invult, is niet opeens werknemer. Maar een zzp-mondhygiënist die vijf jaar lang elke dinsdag en donderdag op een vast uurtarief in hetzelfde rooster staat, tussen collega's in loondienst die exact hetzelfde werk doen: dat beeld is lastig uit te leggen.

Praktische inrichting: wat wij anders zijn gaan doen

Zonder pretentie van fiscaal advies — dit zijn de inrichtingskeuzes die het zelfstandigheidsbeeld in de dagelijkse praktijk ondersteunen:

Planning en agenda. Plan zzp'ers op basis van beschikbaarheid die zíj opgeven, en leg dat ook zo vast. In ons rooster zijn zzp-krachten een eigen categorie naast het loondienstteam — MyDentApp heeft daar een aparte zzp-module voor, zodat opdracht-dagdelen, beschikbaarheid en facturatie gescheiden blijven van de urenregistratie van het personeel. Dat onderscheid is niet cosmetisch: een zzp'er die meedraait in het personeelskloksysteem, verlof "aanvraagt" en in het smoelenboek van het team hangt, bouwt precies het verkeerde dossier op.

Beloning. Omzetgerelateerde afspraken (percentage van het eigen honorarium) passen beter bij ondernemerschap dan een vast uurloon. En: de zzp'er factureert, de praktijk betaalt op factuur — geen verloning via de salarisrun.

Eigen professionele verantwoordelijkheid. Eigen BIG-registratie (controleer die zoals bij elke collega — zie het artikel over registraties bijhouden), eigen beroepsaansprakelijkheidsverzekering, eigen Wkkgz-klachtenregeling of aantoonbare dekking, eigen dossiervoeringsafspraken. Leg in de overeenkomst vast wie zorginhoudelijk verantwoordelijk is.

Documenteer het waarom. Een waarneming wegens ziekte of verlof, een specialistische opdracht (endo-dagen, implantologie), een tijdelijke piek: benoem de reden en de looptijd in de opdracht. Tijdelijkheid en afgebakendheid zijn je vrienden.

Herbeoordeel jaarlijks. De relatie die in jaar één een keurige opdracht was, is in jaar vier soms organisch vergroeid tot verkapt dienstverband. Zet een jaarlijkse check in de agenda: klopt het beeld nog, of is een loondienstaanbod eerlijker — voor beide partijen?

Het eerlijke gesprek

Tot slot iets wat in de handhavingsdiscussie ondersneeuwt: loondienst is geen nederlaag. Voor een collega die feitelijk als werknemer functioneert, is een arbeidscontract vaak gewoon de passende vorm — met pensioenopbouw, loondoorbetaling bij ziekte en minder gedoe voor iedereen. De zzp-vorm is waardevol voor wie echt onderneemt; als schil om een verkapt dienstverband is hij voor beide kanten een risico geworden.

Tot slot

De handhaving op schijnzelfstandigheid is terug, met in 2026 een zachte maar geen tandeloze aanpak: bedrijfsbezoeken in plaats van boetes, maar naheffingen met terugwerkende kracht en de zorg nadrukkelijk in beeld. Breng je zzp-relaties in kaart, toets ze op de feitelijke werksituatie en richt planning, beloning en verantwoordelijkheden zo in dat het ondernemerschap ook echt zichtbaar is. En omdat dit dossier — inclusief nieuwe wetgeving — blijft bewegen: check de actuele stand bij de Belastingdienst, je fiscalist of de KNMT voordat je contracten vernieuwt.